تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7

مدیریت پروژه در عصر تحول دیجیتال، به چارچوب‌های استانداردی نیاز دارد که بتوانند پیچیدگی‌های چند بعدی پروژه‌ها را به طور موثر کنترل کنند؛ درست مانند ICB4 و PMBOK7 که به عنوان دو رویکرد مکمل، نقش محوری در ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای و تضمین تحویل ارزش پایدار ایفا می‌نمایند.

البته درک تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7، به شناخت هر چه بهتر عملکرد آن‌ها کمک خواهد کرد. به طور کلی، نسخه چهارم از استاندارد ICB با تمرکز بر شایستگی‌های فردی و PMBOK7 با تعیین اصول عملکردی، چارچوب‌هایی سیستماتیکی ارائه می‌دهند که قابلیت ادغام در مدل‌های هیبریدی را دارند.

این مقاله، بر پایه منابع معتبر بین‌المللی، به تحلیل ساختار، فرق ICB4 و PMBOK7 و راهکارهای پیاده‌سازی ترکیبی می‌پردازد. هدف آن است تا با مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7 از طریق ذکر مثال‌های عملی مربوط به صنایع کلیدی، مطالعات موردی واقعی و ابزارهای کاربردی، به مدیران پروژه، مشاوران و سازمان‌ها کمک کنیم تا در اتخاذ تصمیمات استراتژیک و عملیاتی، عملکردی بهتر و بهینه‌تر داشته باشند. در ادامه، علاوه بر تحلیل نظری، راهکارهای عملی قابل اجرا در ۳۰ روز و چک لیست‌های آماده استفاده نیز ارائه می‌گردند؛ پس با ما همراه باشید.

معرفی استاندارد ICB و استاندارد PMBOK

استانداردهای مدیریت پروژه به عنوان زیربنای دانش حرفه‌ای، چارچوب‌های نظام‌مندی را برای هدایت و اجرای موثر پروژه‌ها ارائه می‌کنند. در این بخش، دو استاندارد مهم مورد بررسی قرار می‌گیرند؛ ICB4 که بر سنجش و توسعه شایستگی‌های فردی تمرکز دارد و PMBOK7 که به اصول ارزش محور و حوزه‌های عملکردی می‌پردازد. در ادامه، ساختار و ویژگی‌های منحصر به هر یک از این معیارها را شرح می‌دهیم تا درک تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 تسهیل گردد.

ساختار استاندارد ICB4

استاندارد Individual Competence Baseline نسخه ۴ (ICB4)، توسط انجمن بین‌المللی مدیریت پروژه (IPMA) توسعه یافته و شامل ۲۹ عنصر شایستگی در سه حوزه اصلی است:

• شایستگی‌های اجرا (شیوه‌ها و روش‌های مدیریت پروژه)؛
• شایستگی‌های رفتاری (مهارت‌های رفتاری)؛
• شایستگی‌های منظر (محرک‌های بیرونی).

در حوزه اجرا، مولفه‌هایی مانند مدیریت ریسک، تدارکات و کنترل تغییرات، مورد توجه قرار می‌گیرند. برای مثال، در یک پروژه مربوط به صنعت انرژی، مدیر پروژه با اتکا بر اصول مدیریت منابع، می‌تواند تخصیص تجهیزات را به صورت بهینه، ساماندهی کرده و میزان هزینه‌های پیش‌بینی نشده را تا ۱۵ درصد کاهش دهد.

اگر قصد دارید؛ مهم‌ترین شایستگی‌ها در استاندارد ICB را فرا گرفته و به تفصیل بررسی نمایید؛ پلتفرم‌های آموزشی نظیر فرتیک، با ارائه دوره‌های تخصصی، مسیر به کارگیری و تقویت این شایستگی‌ها را تسهیل می‌کنند.

عناصر کلیدی شایستگی در ICB4

در استاندارد ICB، عناصر شایستگی به گونه‌ای تعیین می‌گردند، که مسیر دریافت گواهینامه‌های سطح‌دار IPMA را مشخص کنند. این عناصر با شاخص‌های کلیدی شایستگی (Key Competence Indicators – KCI) اندازه‌گیری می‌شوند که در جدول زیر، برای هر حوزه مشخص شده‌اند.

یک مثال: در بخش تولید، ارزیابی شایستگی‌های ICB4 در حوزه دیدگاه، می‌تواند منجر به ادغام معیارهای ESG (محیطی، اجتماعی، حاکمیتی) شده و رتبه‌بندی اعتباری سازمان را تا حد قابل قبولی ارتقا دهد.

ساختار استاندارد PMBOK7

استاندارد دیگری که تحت عنوان A Guide to the Project Management Body of Knowledge نسخه هفتم (PMBOK7) شناخته می‌شود، اولین بار توسط موسسه مدیریت پروژه (PMI) منتشر گردید. در نسخه هفتم از این استاندارد، رویکرد فرآیند محور به اصول محور تغییر جهت داده است. این استاندارد شامل ۱۲ اصل راهنما و ۸ دامنه عملکردی است، که بر تحویل ارزش پایدار تاکید دارد. این تعریف می‌تواند جنبه دیگری از تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 را توجیه نماید.

اصل «مدیریت عدم قطعیت»، ابزارهایی برای محیط‌های پویا ارائه می‌دهد؛ برای مثال، در پروژه‌ای در حوزه فناوری اطلاعات، یک تیم حرفه‌ای با اعمال این اصل، می‌تواند ریسک‌های سایبری را پیش‌بینی کرده و اختلالات را به حداقل برساند.

دامنه‌های عملکردی کلیدی در PMBOK7

دامنه‌های عملکردی، چارچوبی جامع برای اجرای پروژه فراهم می‌کنند، که در جدول زیر تعریف شده‌اند. بررسی و تحلیل این چارچوب، تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 را تا حد زیادی نشان می‌دهد.

به عنوان یک مثال از کاربرد استاندارد PMBOK7 می‌توان گفت، که در یک سازمان خدمات مالی، دامنه اندازه‌گیری با تعریف معیارهای ارزش خالص قابل تحقق (Realizable Value)، می‌تواند بازگشت سرمایه را تا چندین درصد بهبود بخشد.

تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7

تحلیل تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 از نظر ساختار و کاربرد، زمینه‌ای مناسب را برای انتخاب آگاهانه فراهم می‌سازد. در واقع، مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7 نشان می‌دهد که هر دو چارچوب، بر پایه تحقیقات جهانی توسعه یافته‌اند؛ اما تمرکزهای متمایزی دارند.

تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 از نظر رویکردهای بنیادین

استاندارد ICB4 با رویکرد شایستگی‌محور (Competence-Based)، بر توسعه فردی تمرکز دارد؛ در حالی که PMBOK7 اصول محور (Principle-Based) است و بر عملکرد سازمانی تاکید می‌کند. تعاریف مختصر زیر، فرق ICB4 و PMBOK7 را قابل فهم‌تر می‌کنند و این یعنی تاثیرگذاری هر چه بیشتر در اجرای پروژه‌های پیچیده:

• ICB4؛ برای ارزیابی گواهینامه‌های فردی و توسعه حرفه‌ای به کار می‌رود.
• PMBOK7؛ برای چارچوب‌های تیمی و مدل‌های هیبریدی، ایده‌آل است.

فرق ICB4 و PMBOK7 از نظر ساختار و اصول

به منظور مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7 و برنامه‌ریزی برای اجرای آن‌ها، می‌توانید از جدول زیر کمک بگیرید:

تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7؛ ارزیابی فردی و سازمانی

فرض کنید صاحبان یک پروژه نفتی، تصمیم بر اجرای این استانداردها داشته باشند. در این صورت، ICB4 می‌تواند شایستگی ایمنی را تقویت کند؛ در حالی که PMBOK7، مدیریت دامنه عدم قطعیت را به بهترین شکل اجرایی می‌سازد.

همچنین یک مدیر پروژه در صنعت بهداشت می‌تواند؛ با بهره‌گیری از شایستگی روابط در ICB4، هماهنگی لازم را برای برقراری ارتباط بین پزشکان و مهندسان فراهم سازد. علاوه بر این، اصل اخلاقی PMBOK7، رعایت مقررات در پروژه را تضمین خواهد کرد. به این ترتیب، با ترکیب این دو استاندارد می‌توان پروژه را بدون نقض قانونی به پایان رسانید.

در محیط‌های Agile نیز فرق ICB4 و PMBOK7 در رهبری تیمی مشهود است؛ به این معنا که ICB4 بر مهارت‌های نرم فردی تاکید دارد و PMBOK7، همکاری ساختاری را مدیریت خواهد کرد.

مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7 از نظر سفارشی سازی پروژه‌ها (Tailoring)

استاندارد PMBOK7 بر Tailoring سازمانی و ساختاریافته متمرکز است؛ یعنی سازمان و مدیر پروژه باید بر اساس اصول، دامنه‌های عملکردی و محیط پروژه، فرایندها را به صورت نظام‌مند سفارشی‌سازی نمایند؛ اما در استاندارد ICB4، تمرکز اصلی بر Tailoring فردی است؛ یعنی مدیر پروژه بر پایه شایستگی‌های شخصی، قضاوت حرفه‌ای و مهارت‌های خود، تصمیم می‌گیرد که کدام ابزار و روش‌ها را برای پروژه سفارشی‌سازی کند. به بیان ساده‌تر، فرق ICB4 و PMBOK7 در این است که اولی بر شایستگی فرد تاکید دارد و دومی بر Tailoring سازمانی.

راهنمای انتخاب و پیاده‌سازی ترکیبی در سازمان

پس از تحلیل تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7، وقت آن است تا نحوه اجرای ترکیبی آن‌ها را بررسی نماییم. در واقع، ترکیب این استانداردها، مانند یک استراتژی هیبریدی موفق، کلید موفقیت در سازمان‌های مدرن است. در این بخش، راهکارهای عملی قابل اجرا در ۳۰ روز و چک لیست‌های آماده استفاده را ارائه خواهیم داد.

ارزیابی اولیه سازمانی (هفته ۱)

ابتدا نیازهای سازمان را ارزیابی کنید:

 چک لیست ارزیابی

• فرهنگ سازمانی: فردی / تیمی
• اندازه پروژه: کوچک / بزرگ
• دسترسی به آموزش: آنلاین / حضوری
• نیاز به گواهینامه: IPMA / PMP

گام‌های پیاده‌سازی ترکیبی (2 تا 4 هفته)

ماتریس همپوشانی

مثال‌های موفق از ترکیب استانداردهای ICB4 و PMBOK7 در صنایع مختلف

مثال‌های زیر، نمونه‌هایی را از اجرای موفق استانداردهای ترکیبی در حوزه‌های مختلف نشان می‌دهند:

ابزارهای کاربردی برای انتخاب، پیاده‌سازی و ارزیابی ترکیبی استاندارد ICB4 و PMBOK7 در سازمان

در این بخش از مقاله حاضر، مجموعه‌ای از ابزارهای عملی، چک‌لیست‌ها، قالب‌ها و داشبوردهای آماده استفاده را ارائه می‌دهیم، که مدیران پروژه می‌توانند؛ بلافاصله در سازمان خود پیاده‌سازی کنند. در واقع هدف از این کار، تبدیل دانش نظری به اقدامات قابل اندازه‌گیری است.

الف) چک لیست ۳۰ روزه پیاده‌سازی مدل هیبریدی ICB4-PMBOK7

هفته ۱) ارزیابی

شامل:

• نقشه‌برداری شایستگی‌های فعلی تیم (ICB4)
• تحلیل دامنه‌های عملکردی پروژه‌ها (PMBOK7)
• مصاحبه با ۵ ذینفع کلیدی

هفته ۲) هم‌راستایی

• تکمیل ماتریس همپوشانی
• شناسایی ۳ شایستگی برتر ICB4 برای هر دامنه PMBOK7
• ثبت‌نام در دوره آموزشی ترکیبی

هفته ۳) پایلوت

• انتخاب یک پروژه آزمایشی (کمتر از ۶ ماه)
• تعریف KPI ترکیبی (زمان + رضایت + ارزش)
• راه‌اندازی داشبورد زنده

هفته ۴) ارزیابی و تنظیم

• گزارش عملکرد پایلوت
• تنظیم مدل بر اساس بازخورد
• برنامه‌ریزی برای گسترش به کل سازمان

ب) قالب گزارش ترکیبی

ج) داشبورد مدیریتی ترکیبی

• صفحه ۱؛ نقشه حرارتی شایستگی‌ها (ICB4)
• صفحه ۲؛ روند دامنه‌های عملکردی (PMBOK7)
• صفحه ۳؛ KPI ترکیبی (ROI + NPS + زمان)
• فیلترها؛ پروژه، تیم، صنعت

د) ماتریس تصمیم‌گیری انتخاب استاندارد

ه) راهنمای سریع آموزش ترکیبی

سخن پایانی درباره مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7

توجه به فرق ICB4 و PMBOK7، فرصتی طلایی برای کاربرد آن‌ها و مدیریت کارآمد پروژه‌های سازمانی فراهم می‌سازد. تفاوت‌های استاندارد ICB4 و PMBOK7 از نظر تمرکز فردی یا سازمانی، سازمان‌ها را به سمت مدل‌های هیبریدی سوق می‌دهد؛ یعنی ترکیبی از انعطاف‌پذیری و کارایی!

در واقع با بررسی و مقایسه استاندارد ICB4 و PMBOK7 در پروژه‌های مختلف می‌توان به وضوح مشاهده کرد، که ادغام شایستگی‌های رهبری ICB4 با دامنه‌های عملکردی PMBOK7، نه تنها نرخ موفقیت را تا چندین درصد افزایش می‌دهد؛ بلکه فرهنگ سازمانی نوآور و پایداری را نیز تقویت خواهد کرد.

مدیران پروژه با استفاده از ابزارهای کاربردی ارائه شده -از چک لیست ۳۰ روزه تا داشبوردهای زنده- می‌توانند؛ این مدل را در کمترین زمان ممکن در سازمان خود، پیاده‌سازی کرده و آینده‌ای روشن برای سازمان و پروژه خود بسازند.

منابع

 https://products.ipma.world/wp-content/uploads/۲۰۱۶/۰۳/IPMA_ICB_۴_۰_WEB.pdf

 https://www.pmi.org/standards/pmbok

 https://www.pma.at/files/downloads/۶۳۷/ipma-icb۴-in-agileworld-v۲۳.pdf

 https://www.pma.at/files/downloads/۱۰۷۸/anhang-۱۳-ipma-icb۴pmo۱۲۲۰۲۳digital-۱.pdf

این مطالب را هم حتما بخوانید

معرفی کامل استاندارد PMBOK آموزش جامع PRINCE2 مدیریت پروژه چابک؛ جامع‌ترین راهنمای مدیریت چابک پروژه معرفی جامع دفتر مدیریت پروژه (PMO) + وظایف دفتر پروژه